Đột Quỵ Não: Nguyên Nhân, Triệu Chứng, Điều Trị Và Phòng Ngừa

1. Tổng quan

Đột quỵ não (tai biến mạch máu não) là tình trạng não bị tổn thương cấp tính do dòng máu nuôi não bị gián đoạn bởi tắc mạch máu não (nhồi máu não) hoặc vỡ mạch máu não (xuất huyết não). Đây là một cấp cứu y khoa, cần được đưa đến cơ sở có khả năng điều trị đột quỵ càng sớm càng tốt.

2. Nguyên nhân

Tùy loại đột quỵ não mà có những nguyên nhân khác nhau:

• Tăng huyết áp
• Vữa xơ động mạch
• Đái tháo đường
• Rung nhĩ
• Dị dạng mạch não bẩm sinh
• Rối loạn mỡ máu
• Hút thuốc lá…

3. Triệu chứng

Các triệu chứng của đột quỵ não có bản chất là do sự thiếu hụt các chức năng thần kinh do thiếu máu não gây ra. Có các nhóm triệu chứng chính bao gồm:

• Liệt vận động: từ mức độ nhẹ (giảm khả năng vận động của các chi) đến mức độ nặng (liệt hoàn toàn một bên cơ thể, bên trái hoặc phải)

• Liệt các dây thần kinh sọ: có nhiều biểu hiện phong phú như liệt mặt, mắt nhắm không kín,…

• Rối loạn cảm giác: cảm giác tê bì trên da hoặc không cảm nhận được sự đau, nóng hay lạnh…

• Rối loạn ý thức: mức độ nhẹ từ trạng thái lơ mơ đến mức độ nặng là hôn mê

• Rối loạn ngôn ngữ: không nói được hoặc lời nói không rõ, không hiểu người khác nói gì,…

4. Biểu hiện

Quy tắc FAST là một trong những cách giúp nhận biết sớm các dấu hiệu đột quỵ nhanh nhất và xử lý đúng.

• F (face): bệnh nhân có thể bị méo miệng, liệt mặt, nhân trung lệch đi, biểu hiện rõ khi bệnh nhân cười khuôn mặt bị mất cân đối.
• A (arm): yêu cầu bệnh nhân đưa hai tay lên cao. Bệnh nhân không nâng tay lên được, nếu nâng được cũng rất khó thì có khả năng người đó bị đột quỵ.
• S (speech): gặp tình trạng khó nói, nói ngọng, dính chữ. Đề nghị bệnh nhân lặp lại một cụm từ đơn giản xem bệnh nhân có hiểu không? Có lặp lại được không? Nghe xem có bị đớ, ngọng hay dính chữ không? Nếu có thì người đó có dấu hiệu bị đột quỵ.
• T (time): khi một người có những triệu chứng trên thì rất có thể họ đã bị đột quỵ, vì vậy hãy gọi ngay cấp cứu (115) hoặc đưa bệnh nhân đến ngay cơ sở y tế gần nhất có điều trị đột quỵ.

5. Đối tượng nguy cơ bệnh Đột quỵ não

• Lối sống tĩnh tại, lười vận động, thừa cân, béo phì, lạm dụng các chất kích thích như rượu, ma túy
• Các yếu tố nguy cơ tim mạch: hút thuốc lá, rối loạn chuyển hóa lipid máu, đái tháo đường, tiền sử gia đình mắc các bệnh tim mạch (tăng huyết áp, bệnh tim thiếu máu cục bộ…), lứa tuổi và giới tính (nam giới trên 45 tuổi và nữ giới trên 55 tuổi)
• Các yếu tố khác: tăng huyết áp và một số bệnh lý tim mạch (suy tim, rung nhĩ, một số bệnh van tim, tim bẩm sinh…)

6. Phòng ngừa bệnh

• Ngừng hút thuốc: Hãy lựa chọn thực phẩm lành mạnh. Đảm bảo ăn đủ lượng trái cây, rau củ và ngũ cốc nguyên hạt được khuyến nghị. Chọn thực phẩm ít chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa, cholesterol, muối (natri) và đường bổ sung.
• Giữ cân nặng khỏe mạnh: Hãy hoạt động thể chất.
• Hạn chế sử dụng rượu bia và chất kích thích
• Ngoài ra, nên có thói quen kiểm tra sức khỏe định kỳ. Hãy lắng nghe cơ thể và tìm đến bác sĩ chuyên môn, các cơ sở y tế uy tín khi cần được thăm khám và tư vấn và tầm soát đột quỵ từ sớm.

7. Các biện pháp điều trị

Tùy theo các nguyên nhân dẫn đến đột quỵ não, phương pháp điều trị đột quỵ bao gồm:

• Đột quỵ do nhồi máu não gây ra: tiêu sợi huyết (dùng thuốc để làm tan cục máu đông đang gây tắc mạch máu), đặt stent mạch não, can thiệp nội mạch não.

• Ngoài ra, bác sĩ cũng sẽ cho bạn dùng một số thuốc khác để làm loãng máu như warfarin (Coumadin), aspirin hoặc lopidogrel (Plavix).

• Đột quỵ do xuất huyết não: tùy theo mức độ nặng nhẹ của bệnh mà bác sĩ có thể chỉ định từ điều trị nội khoa đến can thiệp phẫu thuật.

KẾT LUẬN

Đột quỵ não là một cấp cứu y khoa nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể giảm tỷ lệ tử vong và di chứng nếu được phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Mỗi người cần trang bị kiến thức nhận biết các dấu hiệu cảnh báo theo quy tắc FAST, chủ động kiểm soát các yếu tố nguy cơ và duy trì lối sống lành mạnh để phòng ngừa bệnh.

Hãy nhớ: "Thời gian là não" – mỗi phút chậm trễ đều có thể làm mất thêm hàng triệu tế bào não. Nhận biết sớm – Cấp cứu kịp thời – Điều trị đúng là chìa khóa giúp cứu sống người bệnh và giảm thiểu di chứng do đột quỵ.