1. Khói thuốc thụ động là gì?

Khói thuốc thụ động là lượng khói mà người không hút thuốc hít phải từ môi trường xung quanh.

Nguồn khói này bao gồm:

• Khói tỏa trực tiếp từ đầu điếu thuốc đang cháy.
• Khói do người hút thuốc thở ra.

Điều đáng chú ý là khói từ đầu điếu thuốc đang cháy thường chứa nồng độ nhiều chất độc cao hơn so với lượng khói người hút hít vào, bởi nó không đi qua đầu lọc.

2. Khói thuốc chứa những gì?

Khói thuốc không đơn thuần là hơi nước.

Các nhà khoa học đã phát hiện trong khói thuốc có hơn 7.000 hợp chất hóa học, bao gồm:

• Nicotine
• Carbon monoxide (CO)
• Formaldehyde
• Benzene
• Amoniac
• Hydrogen cyanide
• Kim loại nặng như chì, cadimi, asen

Trong số đó có:

• Hơn 250 chất độc hại
• Khoảng 70 chất đã được chứng minh có khả năng gây ung thư

Điều này đồng nghĩa với việc chỉ cần hít phải khói thuốc, người không hút thuốc cũng đang tiếp xúc với cùng những chất độc mà người hút thuốc phải hít vào.

3. Khói thuốc đi vào cơ thể như thế nào?

Khi hít phải khói thuốc, các hạt bụi siêu mịn và phân tử hóa chất sẽ theo luồng không khí đi vào:

Mũi → Họng → Khí quản → Phế quản → Phế nang

Tại phế nang, nơi diễn ra quá trình trao đổi oxy, các chất độc dễ dàng vượt qua lớp màng rất mỏng giữa phế nang và mao mạch.

Sau đó, chúng nhanh chóng đi vào máu và được vận chuyển đến khắp cơ thể.

Điều này có nghĩa là chỉ trong một thời gian rất ngắn sau khi hít phải khói thuốc, các chất độc đã có mặt ở tim, não và nhiều cơ quan khác.

4. Vì sao khói thuốc thụ động vẫn gây bệnh?

Nhiều người nghĩ rằng chỉ hít phải "một ít" khói thuốc sẽ không ảnh hưởng.

Thực tế hoàn toàn ngược lại.

Ngay cả khi không trực tiếp hút thuốc, các hóa chất độc hại vẫn có thể:

• Gây tổn thương lớp nội mạc của thành mạch máu.
• Tăng phản ứng viêm trong cơ thể.
• Làm giảm lượng oxy được vận chuyển đến các mô.
• Tăng hình thành các gốc tự do gây tổn thương tế bào.

Theo thời gian, những tổn thương nhỏ này sẽ tích lũy và làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính.

5. Tác động lên hệ hô hấp

Phổi là cơ quan đầu tiên tiếp xúc với khói thuốc.

Các hóa chất trong khói thuốc có thể:

• Làm tổn thương lớp lông chuyển trong đường hô hấp.
• Kích thích niêm mạc phế quản.
• Tăng tiết chất nhầy.
• Gây viêm kéo dài.

Nếu tình trạng này diễn ra thường xuyên, nguy cơ mắc:

• Viêm phế quản mạn tính
• Hen phế quản
• Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)
• Ung thư phổi

sẽ tăng lên đáng kể, ngay cả ở người chưa từng hút thuốc.

6. Tác động lên tim mạch

Sau khi đi vào máu, các chất độc trong khói thuốc tiếp tục ảnh hưởng đến hệ tim mạch.

Carbon monoxide làm giảm khả năng vận chuyển oxy của hồng cầu.

Trong khi đó, nicotine và nhiều hóa chất khác gây:

• Co mạch.
• Tăng huyết áp.
• Tăng nhịp tim.
• Tổn thương lớp nội mạc động mạch.

Đây chính là điều kiện thuận lợi để các mảng xơ vữa hình thành nhanh hơn.

Theo thời gian, nguy cơ:

• Nhồi máu cơ tim.
• Đột quỵ.
• Bệnh mạch vành.

đều tăng lên.

7. Tác động lên não

Não là cơ quan tiêu thụ khoảng 20% lượng oxy của cơ thể.

Khi lượng oxy giảm do carbon monoxide hoặc khi mạch máu bị tổn thương bởi các hóa chất độc hại, tế bào thần kinh sẽ chịu ảnh hưởng đầu tiên.

Nếu tiếp xúc lâu dài với khói thuốc thụ động, nguy cơ đột quỵ và suy giảm chức năng nhận thức cũng tăng lên đáng kể.

8. Ai là đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất?

Không phải ai cũng có khả năng chống chịu giống nhau.

Những nhóm dễ bị tổn thương nhất bao gồm:

Trẻ em

Do hệ hô hấp và hệ miễn dịch chưa phát triển hoàn thiện, trẻ em dễ mắc:

• Viêm phổi.
• Hen suyễn.
• Viêm tai giữa.
• Nhiễm trùng đường hô hấp.

Phụ nữ mang thai

Khói thuốc có thể làm giảm lượng oxy cung cấp cho thai nhi, làm tăng nguy cơ:

• Sinh non.
• Thai nhẹ cân.
• Chậm phát triển trong tử cung.

Người cao tuổi

Những người đã có bệnh tim mạch, hô hấp hoặc đái tháo đường sẽ dễ gặp biến chứng hơn khi thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc.

9. Làm thế nào để giảm nguy cơ từ khói thuốc thụ động?

Cách bảo vệ hiệu quả nhất là tránh tiếp xúc với môi trường có khói thuốc.

Bạn nên:

• Không hút thuốc trong nhà.
• Không hút thuốc trong ô tô.
• Xây dựng môi trường làm việc không khói thuốc.
• Khuyến khích người thân bỏ thuốc lá.
• Ưu tiên các không gian công cộng cấm hút thuốc.

Điều quan trọng cần nhớ là không có mức độ tiếp xúc nào với khói thuốc được xem là hoàn toàn an toàn.

Kết luận

Khói thuốc thụ động không chỉ gây khó chịu bởi mùi hôi hay cảm giác cay mắt. Đó là hỗn hợp của hàng nghìn hóa chất độc hại có thể đi từ phổi vào máu, rồi theo hệ tuần hoàn đến tim, não và hầu hết các cơ quan trong cơ thể.

Vì vậy, dù bạn không trực tiếp hút thuốc, việc thường xuyên hít phải khói thuốc vẫn có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh hô hấp, tim mạch, ung thư và đột quỵ.

Bảo vệ bản thân khỏi khói thuốc thụ động cũng chính là bảo vệ sức khỏe lâu dài cho chính bạn và những người thân yêu.